19.05.2019

Serbest Tırmanışın Tüm Boyutları: Free Solo

Akademi Ödülleri’nin prestij tartışmaları devam ederken Free Solo en iyi belgesel ödülünü aldı. National Geographic işbirliğiyle E.Chai Vasarhelyi ve Jimmy Chin tarafından çekilen belgesel serbest tırmanış üzerine çarpıcı bir belgesel. Festivallerde ilgi gören belgesel filmde tırmanma şartlarına, çalışma şekline, bu tırmanışın altında yatan psikolojik sebeplere ve tırmanış sırasındaki engellere de yer veriliyor. Bunun dışında belgesel ekibinin de duygusal olarak filmin içerinde olması anlatım biçimini değiştiriyor.

Alex Honnold serbest kaya tırmanışı yapan genç bir adam. El Capitan’a (915m) tırmanmaya karar vermesiyle beraber bunu gerçekleştirmesi seneler alıyor. Bu seneler içerisinde yaşamındaki ve benliğindeki değişiklikler belgesel vasıtasıyla dünya toplumuna aktarılıyor.

Alex’in tırmanma nedenleri ve anlatım biçimi

Free Solo’da tırmanış sırasındaki hayati tehlikenin boyutları ekibin gerçek zamanlı tepkileriyle veriliyor. Bu da seyirci üzerindeki etkisini arttırıyor. Belgesellerde fazla tercih edilmeyen özdeşim kurma durumu bu filmde sağlanarak izleyiciyi o ana götürüyor. İzleyici tırmanışı yapmasını ve başarılı olmasını isterken aynı zamanda çok tehlikeli olduğunu ve yapmaması gerektiğini de düşünüyor. Gerçek zamanlı ve belgeselin sonucunu bir saniyede değiştirecek bir olayı çekmek teknik zorluklara sebep olduğu gibi psikolojik yönü de ağır olsa gerek.

Alex’in bir insan olarak birçok yönden ele alınması diğer serbest tırmanış yapanların da izleyici tarafından anlaşılmasına yardımcı oluyor. Alex sadece serbest tırmanış yaparken kendini canlı hissettiğini söylüyor. Çok fazla konuşup kendini ele vermek istemeyen bir karakter olarak da yaptığı sporla çok tutarlı bir profil çiziyor. Anlattığı birkaç şeyden annesiyle ilgili problemleri olduğuna belgeselde yer veriliyor. Annesine sorulduğunda da bambaşka bir cevap veriyor ki söz konusu iletişimsizlik bu şekilde de açıkça aktarılıyor.

Kurmaca-Belgesel

Tırmanış pratikleri sırasında aldığı yardımlar ve çalışma şekli tırmanış planını etkiliyor. Aynı yerlerden defalarca tırmanarak ellerini ve ayaklarını nereye koyacağını ezberlerken kimi zaman basacak bir yeri olmadığı için sıçrayış yapması gerekiyor. Serbest tırmanış hakkındaki belgesel aslında bu spor hakkında izleyiciye o kadar çok bilgi veriyor ki işin tehlikeli olmaktan öte azim gerektirdiği anlaşılıyor. Gerilimi de sıkı tutuluyor, gerçek olaylar ve gerçek kişilerle izleyiciyi kurmaca bir evrenin içerisine alınıyor. Bunun bir kurmaca olmadığını Alex’in içinde bulunduğu durumu anlatırken izleyiciye hissettirilmeye devam ediliyor. Kurulan yapı kurmaca-belgesel tarzının belgesel hali ağır basan şekli olarak yorumlanabilir. Bu tercihle izleyiciyi elinde tutmayı başarıyor. Devasa kayanın üzerinde bir karınca boyutundaki Alex’in çeşitli açılardan görüntüsü de izleyicinin gerçeklik algısını etkileyip ister istemez endişelenmesine sebep oluyor.

Çatışma ve Motivasyon

Alex tırmanışla çok ilgisi olmayan Sanni McCandless’la bir ilişkiye başlıyor. Yaşadığı ilişkinin yoğunluğu ve serbest tırmanışa olan tutkusu çatışma yaratıyor. Belgeselde bu çatışmaya her iki tarafın da bakış açısı veriliyor. Bu şekilde hikayenin boyutu artıyor.

Free Solo, izleyiciyi olayın içine katan ve izleyicinin motivasyonunu arttıran bir belgesel. Alex’in tutkusu bir şekilde izleyicilerin de içindeki tutkuyu ortaya çıkarıyor. Bunun yanında Alex’in samimiyeti onu yakından tanıyor olma hissi uyandırıyor. Amerikan basınında sıkça yer alan Alex ölüme meydan okuyarak tırmanmaya devam ediyor.