Sarı Zarflar: Sessizlikte Büyüyen Bir Kopuşun Hikâyesi

                                                                                                                                                                                                                                       Yazı spoiler içerir.

İlker Çatak sinemasının ilk yapımları Söz Senettir ve İstanbul Bahçesi’nde anlatılan meselelerin derinliklerine kıyasla karakter tanımlamalarını zayıf bulmuş, hikâyelerine tam anlamıyla yoğunlaşamamıştım. Sonrasında ise yönetmen Öğretmenler Odası’nda sıkıntılı ilerleyen bir okul yönetim sistemi üzerinden yoğun bir panik atak hissi yaratmış ve bu konuda oldukça başarılı olmuştu. Sarı Zarflar ise ülkemizde 2016 yılında yaşanan darbe girişiminin ardından üniversitelerde başlayan ihraç süreçlerini kişisel anlatımlar üzerinden geniş bir dil ile yansıtıyor. Üstelik çekimler Türkiye’de değil Almanya’da gerçekleştirilmiş. Yönetmen bu duruma “Ankara rolünde Berlin”, “İstanbul rolünde Hamburg” tercihleriyle çare bulmuş. Filmin gidişatı göz önüne alındığında bu tercihlerin göze battığı söylenemez. Aksine, olay örgüsü ve karakter dönüşümleri tamamen ülke sınırları içinde yaşanan süreci yansıtırken mekânların dikkat çekmemesine olanak tanıyor. Hatta Berlin ve Hamburg kentlerini anlatıma iyi adapte edilmiş birer tiyatro sahnesi olarak da yorumlayabiliriz.

Film, akademisyen, oyun yazarı ve yönetmen olan Aziz ile oyuncu eşi Derya’nın bir günde değişen hayatları üzerinden ilerleyerek bu durumu yaşayan birçok insanın hayatına perde aralıyor. Gelen bir tebligat sonrasında işlerinden edilen, itibarsızlaştırılmaya çalışılan ve bambaşka bir hayat yaşamak zorunda bırakılan insanların izledikleri yollar üzerinden izleyicisine farklı kesitler sunuyor. Genellikle her filmin belli bir noktasında hikâyeyi şekillendiren bir kopuş noktası olur. Sarı Zarflar’da ise bu kopuş filmin ilk dakikalarında gerçekleşiyor. Aziz ve Derya, başlarına gelen bu gelişmeyi kendi bakış açıları ve ideolojileri üzerinden çözmeye çalışarak eski hayatlarına dönmenin yollarını arıyorlar. Ancak sistemin getirdiği prosedürler, çiftin içinde bulunduğu dönemde rotalarını hangi yöne çevirecekleri konusunda büyük bir kafa karışıklığı yaratıyor.

Aile içi çatlağın politik atmosferle derinleşen yüzü

İlker Çatak, meseleyi tek bir bakış açısından anlatıyormuş gibi görünse de filmin ilerleyişinde, başta Derya ile Aziz olmak üzere her karakterin kendi durumundan doğan kurtuluş çabalarına bağlı empati yoksunluklarına, görmezden gelmelerine ve korkularının tetiklediği zorunlu dönüşümlerine tanık olmaya başlıyoruz.

Aziz ile Derya, hem eş olarak hem de ideolojik açıdan birbirlerine bağımlı bireylermiş gibi görünseler de filmin ilerleyişinde beklenen çatırdamalar yavaş yavaş ortaya çıkmaya başlıyor. Özellikle hayatta kalma içgüdüsü, karakterler arasındaki çıkmazın başrollerinden birine dönüşüyor. Bu duygu, tamamen hayattan kopmaktan ziyade, Derya’nın alışmış olduğu düzenden uzaklaşması ve konfor alanını terk etmek zorunda kalmasıyla birlikte pragmatik bir tavır geliştirmesine neden oluyor. Hızlı çözüm arayışları, onun daha esnek ve uyum sağlayan bir karaktere evrilmesini sağlıyor. Aziz ise eşine kıyasla inandığı hayata olan bağlılığına sarılmayı tercih ederek geri adım atmayan bir duruş sergiliyor. Bu karşıtlık, filmin anlatımını karakterlerin çoğunlukla sessizliklerle beslenen bir siyasi dramaya dönüştürüyor.

Burada yönetmen Çatak’ın yaptığı tercihler son derece işlevsel işliyor. Minimal ilerleyen diyaloglar, kapalı alan tercihleri ve sessizlikle tırmanan gerilim, filmin gerçek öznesi olan bürokrasi baskısının her sahnede hissedilmesini sağlıyor. Bu yönüyle film ile Öğretmenler Odası arasında belirgin bir stil bağı kurmak mümkün. Gerilim, yüksek sesli çatışmalardan çok —ki zaman zaman bu tür anlara da yer veriliyor— gündelik hayatın daralan alanlarından doğuyor. Konfor alanı olarak kabul edilen en temel ihtiyaçların bir anda erişilemez hale gelmesi, karakterlerin yaşadığı kırılmayı daha görünür kılıyor. Aziz ve Derya’nın bu alanlardan aniden uzaklaştırılması ise Sarı Zarflar’ın giderek daha gerçekçi bir arayış hikâyesine dönüşmesine zemin hazırlıyor.

Film, aile içi kopuşu politik altyapısıyla güçlü biçimde besliyor. Gerilimi dindirmeyen atmosfer, var olan politik dramı sürekli canlı tutarken, etkileyici oyunculukların da katkısıyla ortaya bütünlüklü bir anlatım çıkıyor. Özgü Namal ile Tansu Biçer rollerini içselleştirerek karşılıklı sahnelerinde filmin duygusunu başarıyla taşıyor. Olaylar Türkiye üzerinden yansıtılsa da yönetmen İlker Çatak, mekân ve figüran kullanımında “ille de Türk olacak” yaklaşımına saplanmayarak otorite baskısı konusunda daha evrensel bir dil kurmayı tercih ediyor. Berlin Uluslararası Film Festivali’nde Altın Ayı kazanan yapımın gelecek yılki Oscar yolculuğunun nasıl ilerleyeceği ise şimdiden merak uyandırıcı.