Gerçeğin Yitimi: Post Truth Belgeseli Üzerine

                                                                                   Konuk Yazar: Özgür İpek

Post Truth (Gerçek Ötesi), temel olarak hayatı algılama biçimlerimizin ve gerçeklik arayışımızın geçirdiği dönüşüme odaklanan bir belgesel. Çağın karakteristik özelliklerinden biri olan bilginin parçalanması, hakikat algısının bulanıklaşması ve bireyin gerçeklikle kurduğu ilişkinin giderek kırılganlaşması üzerine düşünsel bir alan açıyor. Yönetmen Alkan Avcıoğlu’nun yapay zekâ tabanlı uygulamalardan yararlanarak ürettiği bu belgesel, tam da sözünü ettiğimiz bu kırılganlığın izini sürüyor ve insanın bilgi edinme süreçleriyle gerçeklik deneyimindeki dönüşümü çok katmanlı bir bakışla inceliyor.

Belgesel, Antonioni’nin Blow-Up filminde tartıştığı gerçekliğin izafiliğinin ve The Matrix’in Baudrillardcı tezlerden yola çıkarak gündeme getirdiği “sahte düzen” fikrinin bir sonraki aşamasına işaret ediyor. Bu anlamda medya çalışmaları, felsefi metinler ve sanatsal üretim pratikleri üzerinden tartıştığımız gerçek ötesi çağın artık geride kaldığını; günümüzde sahte-sonrası bir dönemde yaşadığımızı öne sürüyor. İnsanların hakikatin kendisiyle ilgilenmeyi bıraktığını, bir olayın, görüntünün ya da bilginin gerçek olup olmadığını sorgulama refleksini yitirdiğini vurguluyor. Bu durum, düşünsel pratiklerimizde yeni bir zihinsel evrimin kapılarını aralayarak farklı bir insan tipinin belirdiği bir kopuşa karşılık geliyor.

Post Truth, insanın gerçeklikle kurduğu ilişkinin nasıl çözüldüğü ve dönüştüğü sorgulamasını, insan doğasının ve zihninin geçirdiği dönüşümle paralel olarak ele alıyor.

Düşünme biçimlerimizin tarihsel ve kültürel kaynakları ile bugün arasındaki paralellikleri ortaya koyan belgesel, yalnızca bugüne dair hakikat ve meşruiyet tartışmaları üretmekle iktifa etmiyor; geleceğin nasıl şekillenebileceğine ilişkin öngörülerde de bulunuyor. Başka bir deyişle, insanı ve eylemlerini toplumsal ve kültürel bağlamlara yerleştirirken aynı zamanda düşüncenin, hayal gücünün ve tahayyül kapasitesinin beslendiği kaynakların teknoloji tarafından nasıl yeniden biçimlendirildiğine ve gelecekte hangi yönelimlerin ortaya çıkabileceğine dair bir dizi sav ortaya atıyor. Bütün bu tartışma, rutin teknolojik alışkanlıklarımızı ve bağımlılıklarımızı aşarak bizi yeni bir epistemolojik ve ontolojik eşikte konumlandırıyor.

Belgesel, insan yapay zekâ ilişkisini yalnızca konu edinmekle kalmayıp aynı zamanda yapay zekâ tarafından üretilmiş bir çalışma olarak kendi formunu, yapısal örgüsünü ve görsel estetiğini tartışmanın bir parçasına dönüştürüyor. Belgesel ile video essay arasında hibrit bir forma sahip olan bu çalışma, kendi üretiminde kullanılan araçlarla kendini sorgulayan özdüşünümsel bir yapı kuruyor. Avcıoğlu, özellikle bu biçimsel tercihle, filmini yalnızca “izlenen” bir içerik olmaktan çıkararak üzerine düşünülmesi gereken bir alan, bir araştırma nesnesi ve bir tartışma zemini hâline getiriyor.

Nihai olarak insanın gerçeklikle kurduğu ilişkiye dair özgün ve yenilikçi bir perspektif sunan Post Truth belgeselinin muhtelif disiplinlerde yeni tartışma alanlarının açılmasına katkı sağlayacağını düşünüyorum. Bulduğunuz yerde kaçırmamanızı öneririm.