Süregelen Bağ: If I Had Legs I’d Kick You’da Annelik ve Bedensel Sıkışma

Mary Bronstein’ın hem yazıp hem yönettiği If I Had Legs I’d Kick You, ilk bakışta küçük ve
gündelik bir hikaye gibi görünse de içine girdikçe genişleyen, izleyenin sinir uçlarına temas
eden bir yapıya sahip. Film, küçük bir çocuğun bakım sorumluluğunu büyük ölçüde tek
başına üstlenen bir annenin gündelik hayatına açılır. Başlangıçta her şey tanıdık bir
yoğunlukta ilerler: ev içi tekrarlar, kesintiye uğrayan işler, yarım kalan konuşmalar filmin
olağan akışı içinde birbirini izler.

Anne figürü burada kutsal, fedakar ya da idealize edilmiş bir konumda durmaz. Aksine,
bakım verme eylemi zamanla içe kapanan, daralan bir hale dönüşür. Beden, yalnızca başkası
için işleyen bir aygıt gibi var olur. Film boyunca hissedilen sıkışma duygusu, annelik üzerine
yüklenen ve giderek ağırlaşan beklentilerin bedeni aşırı yüklemesinden beslenir. Bu baskı,
anlatının merkezine yerleşir ve sıradan görünen her anın altını yavaş yavaş oyar.

Ev, Beden ve Güvenin Çözülüşü

Bu dönüşümle birlikte sıradanlık yerini derin bir yorgunluğa bırakır. Yorgunluk, çığ gibi
büyüyerek filmin ana ekseni haline gelir. Her şey hala kontrol altındaymış izlenimi verirken,
mekanın kendisi güvenilirliğini kaybetmeye başlar. Bu kaybın en çarpıcı işaretlerinden biri,
evin tavanında beliren çatlak olur. Ev artık koruyan bir kabuk gibi davranmaz. Anne ve
çocuğu, özellikle de anneyi her an yaralayabilecek bir yapıya bürünür. Çatlak, bastırılan
duyguların somut bir karşılığı gibi ortaya çıkar. Görünür hale gelene kadar onunla gerçekten
yüzleşilmez; tıpkı bastırılan yorgunluk ve öfke gibi.

Bu çatlak, filmdeki bedensel imgelerle de paralel bir hat kurar. Çocuğun göbeğinden
beslenmesi ve sonrasında göbeğin bir delik olarak temsil edilmesi, annenin bedeninden
kopması gereken bağın hala açık kaldığını, kapanmamış bir temas noktası gibi varlığını
sürdürdüğünü hissettirir. Bu imge, annenin özne olarak var olma alanını daha da daraltır.
Çocuğun yalnızca bakıma muhtaç bir varlık olmasının ötesinde, soyut biçimde annenin
bedenine fiziksel olarak bağlı bir talep unsuru haline gelir.

Film boyunca çocuğun yüzünün uzun süre görünmemesi, bu imgelerle aynı noktada buluşur.
Çocuk sürekli oradadır; sesiyle, ihtiyaçlarıyla, talepleriyle alanı doldurur. Ancak finale kadar
yüzü görünmez. Kamera, çocuğu bilinçli biçimde kadrajın dışında tutarak onu neredeyse
tamamen işitsel bir varlığa dönüştürür. Bu tercih, çocuğu bireysel bir karakter olmaktan
çıkarır ve onu bir çağrıya, bitmeyen bir ihtiyaca dönüştürür. İzleyici olarak çocuğu bağımsız
bir özne gibi tanımak yerine, annenin deneyimlediği biçimiyle algılamaya başlarız.

Bu noktada film, anne-çocuk ilişkisini duygusal yakınlıktan çok bedensel bir zorunluluk
üzerinden kurar. Çocuk, süreklilik arz eden bir ihtiyaç haline gelir. Görünmeyen yüz,
anneliğin romantik imgelerini bilinçli olarak dışarıda bırakır. Kamera, dikkati çocuğa
yöneltmez; sürekli annenin bedenine, tepkilerine ve yorgunluğuna döner. Yani empati, bakım
alan tarafa değil, bakım veren özneye sabitlenir.

Böylelikle anlatı, annenin içinde bulunduğu durumu neredeyse bir rahim metaforu üzerinden
yeniden şekillendirir. Anne, hem taşıyan hem de taşınan bir özneye dönüşür; kendi bedeninin
sınırlarını aşan bir yükle yaşar. Ev, beden ve rahim imgeleri birbirine karışır. Çatlak tavan bir
açıklığa, göbek bir açıklığa, sesler başka bir açıklığa dönüşür. Filmde bu açıklıkların hiçbiri
kapanmaz ya da iyileşmez. Başlangıçta çatlağın oluştuğu anda evin suyla dolması, bu
rahimsel çağrışımı daha da belirginleştirir. Su, hem yaşamın başlangıcını hem de anne
karnındaki varoluşu simgeler. Çatlağın içinden gelen çocuk sesleri, evin yaşam alanına ek
doğumun hiç tamamlanmadığı bir beden gibi işlediğini düşündürür. Film, ayrışmanın
gerçekleşmediği bir doğum halini uzatır. Anne, doğurmuş ama ayrışmamış bir bedende
sıkışıp kalmış gibidir.

Soyut Yükten Somut Ağırlığa

Finalde çocuğun yüzüyle karşılaşmak bir rahatlama yaratmaz. Aksine, o ana kadar kurulan
soyutluk çöker ve görünmeyen yük somutlaşır. Bu an filmin başından beri taşınan ağırlığın
nihayet görünür hale gelmesi gibi bir yerde durur. Çocuğun yüzü, yalnızca annenin
deneyiminin ne kadar uzun süre tek taraflı yaşandığını geriye dönük olarak daha da
belirginleştirir.

Filmin etkileyiciliğinin önemli bir kısmı, Rose Byrne’ün Linda karakterine hayat verirken
sergilediği yoğun ve kontrolü elden bırakmayan oyunculuğundan kaynaklanır. Linda, yıkık
bir halde yatak odasında kafası güzelken küçük uçan ışıklar görür ve hemen ardından
ağzından “anne?” kelimesi çıkar. Bu sahne, annenin fiziksel olarak kadrajda mevcut bir anda
hatta çağrının varlığını sürdürdüğünü hissettirir. Işıklar, somut bir bedenden çok bir hatıra
gibi belirir. Sesle birlikte ortaya çıkar ve yine sesle dağılır. Film burada anneliği güven veren
bir figürün ötesinde, zihnin içinde dolaşan, sınırları belirleyen ve kaybolan bir temas noktası
olarak konumlandırır. Annelik üzerine yüklenen imkansız beklentiler altında ezilen bu
karakter, Byrne’ün performansında bedensel ve duygusal bir ağırlık kazanır. Ortaya çıkan
şey, yalnızca bir karakter portresinden ziyade taşınan, bastırılan ve bir türlü rahatlayamayan
bir halin sinemasal karşılığı olur. Oscar’a aday olmasına şaşmamalı.