03.01.2018

Yönetmen Koltuğu: Andrey Zvyagintsev

2) Izgnanie (Sürgün) – 2007

Zvyagintsev’in her ne kadar Vozvrashchenie’nin gölgesinde kalsa da en az onun kadar güçlü olan filmi Izgnanie, bir Tarkovski filminden ayırt edilemeyecek denli benzerlik taşımaktadır. Yönetmenin Tarkovski filmlerine en çok yaklaştığı filmi olan Izgnanie, William Saroyan’ın The Laughig Motter isimli kitabından uyarlanır. Kırsala sürgüne giden bir ailenin çözülüşü olarak tarif edilebilecek olan filmde, erkek karakter yine Tanrı olarak resmedilir. Fakat bu filmde Tanrı ile kulları arasındaki çizgi baba ile çocuklar arasındaki ilişki üzerinden değil de koca ile karısı arasındaki ilişki üzerinden aktarılır. Çocukların oldukça arka planda olduğu filmde babanın doğacak ya da yaşayacağa karar vermesi tam da yaratıcının hükmüne işaret eder.

Başkasından hamile olduğunu kocasına söyleyen kadının kendini tam olarak erkeğin (Tanrı’nın) insafına bırakması ve erkeğin de en acımasız cezayı uygulaması… Asla söylendiği gibi bir affedici olmayan Tanrı’nın en acımasız yanına vurgu yapan Izgnanie, erkeklerin egemenliği altındaki kadının nasıl el birliği ile cezalandırıldığını gözler önüne serer. Burada Tanrı olarak resmedilen Alexander (Konstantin Lavronenko, Cannes Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü almıştır), karısını ne kadar çok sevse de en acımasız yolu seçmekten imtina etmez asla. Tıpkı kullarını çok sevdiğini söyleyen Tanrı’nın türlü acıları onlara layık görmesi gibi.

Zvyagintsev’in bu filmdeki sanat ve din ile olan sıkı bağına biraz değinecek olursak karşımıza Da Vinci’nin Annunciation adlı eseri çıkar. Cebrail tarafından İsa’nın Meryem’e müjdelenişinin resmedildiği tablonun puzzle’ını yapan çocukların görüntüsünün olduğu anlar, filmin en önemli sahnesi olsa gerek. Filmde de Vera’nın aslında kocasından (Tanrı’dan) –ama kadın yalan söyleyerek başkasından olduğuna inandırır- hamile kaldığını söylemesi, filmin ana meselesinin bir tablo ile olan derin bağını gösterir. Peki, bu temsilin bir taklidi olan puzzle’ın çocuklar tarafından inşa edilmesi? Geleceğin kadın ve erkekleri olacak çocukların sürecin devamını şimdiden sürdürmeye, öğrenmeye başladıklarının göstergesi değil midir bu da?

Elbette yukarıda ettiğim birkaç kelam ile geçiştirilmeyecek kadar alt metni güçlü, her bir anının her bir karesinin güçlü göndermelere ev sahipliği yaptığı Izgnanie, yönetmenin daha sonraki filmlerinde asla doğanın sonsuz nimetlerinden bu kadar faydalanmayacağı filmi olarak da önemli bir yerde durur bana kalırsa. Zira doğanın kusursuzluğunu filmlerine böylesine bir ustalıkla yerleştiren Zvyagintsev, nedendir bilinmez ama bir sonraki filminde bizi dört duvar arasına hapsetmeyi tercih eder. Son olarak Zvyagintsev sinemasında ilk ve son kez bir kurgu oyununa da denk geldiğimizi belirtmem gerek.